Chełm.html



Ten artykuł dotyczy miasta Chełm. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Współrzędne: 51°09' N 23°29' E51.15 23.4833333 (Chełm)

Chełm
Herb Chełma Flaga Chełma
Województwo	lubelskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Założono	X wiek
Prawa miejskie	1392
Prezydent miasta	Agata Fisz
Powierzchnia	35,28 km²
Położenie	51° 09' N 23° 29' E
Wysokość	od 80 do 153 m n.p.m.
Ludność (2007) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	67 887[1] 1924 os./km² 80.743
Strefa numeracyjna (do 2005)	(+48) 82
Kod pocztowy	od 22-100 do 22-118
Tablice rejestracyjne	LC
Położenie na mapie Polski Chełm
TERC10 (TERYT)	0662011
SIMC10	0929902
Miasta partnerskie	Kowel Morlaix Utena Knoxville Sindelfingen
Urząd miejski3 ul. Lubelska 65 od 22-100 do 22-115 Chełm tel. (0-82) 565-22-23; faks (0-82) 565-22-54 (e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa miasta

Chełm (ukr. Холм – Chołm) – miasto na prawach powiatu we wschodniej Polsce. Znajduje się na południowy wschód od Lublina, na północ od Zamościa oraz na południe od Białej Podlaskiej, w odległości 25 km od granicy z Ukrainą. Leży nad rzeką Uherką, lewym dopływem Bugu.

Chełm jest po Lublinie drugim co do liczby ludności miastem w województwie lubelskim. W latach 1975-1999 była tu siedziba urzędu województwa chełmskiego.

Miasto jest położone na jedynych swojego rodzaju w Europie Środkowej glebach kredowych i wyróżnia się bogatą historią styku trzech kultur polskiej, ukraińskiej i żydowskiej.

edytuj Geografia

Zobacz więcej w osobnym artykule: dzielnice i osiedla Chełma.

• Powierzchnia: 35,29 km²
• Liczba mieszkańców: 67 887 (30 IX 2006)^[2]

Ze względu na podłoże kredowe i brak rozbudowanej sieci gazowniczej w Chełmie powstały tylko dwa budynki mające 6 pięter, jest to hotel Kamena oraz szpital miejski, wszystkie pozostałe mają przeważnie 4 piętra.

edytuj Geologia i rzeźba terenu

Chełm leży w zachodniej części Polesia Wołyńskiego, na obszarze Pagórów Chełmskich i Obniżenia Dubieńskiego (Dubienki). Najwyższym punktem jest wzniesienie Góra Chełmska sięgające 220 m n.p.m., najniższym dolina Uherki w dzielnicy Bieławin – 80 m n.p.m.

Podłoże glebowe stanowią głębokie warstwy kredy pochodzące z okresu kredy, kiedy to dzisiejsze tereny Chełma stanowiły dno ówczesnego oceanu. Ilość kredy w ziemi dochodzi miejscami do 99%.

edytuj Środowisko naturalne

Według wojewódzkiego raportu o stanie środowiska^[3] jakość środowiska naturalnego w Chełmie jest w odnoszeniu do innych porównywalnych miast Polski dość dobra. Pomimo działającej w bezpośrednim sąsiedztwie miasta cementowni jakość powietrza i gleb w mieście jest zadowalająca^[4]. Również rosnący ruch drogowy nie przyczynił się jeszcze do przekroczenia krytycznej granicy zanieczyszczenia hałasem (75dB) nawet w najgłośniejszych miejscach miasta. Ale istnieją także ekologiczne problemy i wyzwania. W obliczu zobowiązań Polski wobec wymagań Ramowej Dyrektywy Wodnej wyznaczającej jako cel dobry stan wód, III klasa czystości wody w Uherce jest niezadowalającą, chociaż lepszą w porównaniu do czystości większości rzek na Lubelszczyźnie. Poza tym w Chełmie nie zauważa się jeszcze potrzeby zastosowań odnawialnych źródeł energii, co w obliczu wyzwań związanych ze zmianami klimatycznymi na Ziemi jest niedociągnięciem. Z drugiej strony jednak istnieją starania o modernizację i racjonalizację pozyskiwania energii konwencjonalnymi sposobami^[5].

Ochrona przyrody na terenie miasta: Kredowe gleby sprzyjały powstaniu w swoim rodzaju rzadkich w Europie środkowej i unikalnych na skalę krajową torfowisk węglanowych i związanych z nimi systemów ekologicznych, będących ostoją rzadkich roślin i zwierząt. W najbliższej okolicy miasta znajduje się 5 rezerwatów przyrody z czego 3 chronią te biotopy. Jeden rezerwat przyrody "Wolwinów" znajduje się w Lesie Borek w granicach miasta i chroni płat roślinności stepowej na leśnej polanie. Nowym wyzwaniem dla ochrony przyrody Chełma jest szrotówek kasztanowcowiaczek szkodnik atakujący od kilku lat miejskie kasztanowce.

edytuj Klimat

Chełm leży, jak większość terenu Polski, w umiarkowanej strefie klimatycznej typu przejściowego.

edytuj Historia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Chełma.

Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić: napisać streszczenie art. Historia Chełma. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

edytuj Nazwa miasta

Istnieje wiele wersji etymologii nazwy miasta, w tym także wskazująca na korzenie celtyckie. Jednak najbardziej prawdopodobne jest pochodzenie od starosłowiańskiego słowa "cholm" – wzgórze, odnoszącego się do centralnego wzniesienia Góry Chełmskiej (Górki).

edytuj Historia Żydów w Chełmie

Pomnik na kirkucie chełmskim

Najstarszym dowodem o obecności Żydów w mieście jest napis na nagrobku z miejskiego kirkutu (czyli cmentarza żydowskiego)-, poświadczający rok 1442. Ale pierwsi żydowscy kupcy pojawili się w Chełmie, lezącym na ważnym szlaku handlowym, wcześniej. W XV wieku chełmscy Żydzi kupili od Dominikanów podupadły kościół i przebudowali go na swoją bożnicę. Z Chełma pochodził sławny reb Juda Aron z Chełma, rabin Lublina, Chełma i Bełżca. Jego synem był Eliasz Baal Szem z Chełma. W 1550 mieszkało w Chełmie 371 Żydów. Nauczycielami w znanej chełmskiej jeszywie byli m.in. Symeon Auerbach i Eliasz ben Salomon Zalman. Rabinem w latach 1606-1615 był Samuel Eliezer ben Judah Edels. W 1648 w czasie powstania Chmielnickiego kozacy wymordowali prawie wszystkich Żydów. Wydarzenia te upamiętnia ułożona wówczas modlitwa El mole rachamim (hebr. Boże, pełen miłosierdzia).

Kahał reaktywowano po 1660. W XVIII wieku nastąpił rozwój handlu i rzemiosł, silne wpływy na gminę chełmską wywarł chasydyzm. W 1765 było w Chełmie 1500 Żydów, w 1857-2493, a w 1931 – 13 537. W 1849 istniały tu 2 synagogi i 2 domy modlitwy, a w 1903 – m.in. 45 chederów. W latach 1918-1939 ukazywało się tu 5 gazet żydowskich. Tuż przed wybuchem wojny mieszkało tu około 15 000 Żydów, co stanowiło ok. 44% mieszkańców miasta.

II wojna światowa brutalnie wstrząsnęła sztetlem. Prześladowania Żydów zaczęły się w grudniu 1939 roku, kiedy Niemcy dokonali deportacji części żydowskiej gminy Chełma do Sokala w sowieckiej strefie okupacyjnej. W maju 1941 roku do utworzonego w mieście getta zostało przywiezionych około 2000 Żydów ze Słowacji. Masowa deportacja do obozu zagłady w Sobiborze rok później oznaczała ich Holocaust. Przetrwali tylko nieliczni^[6]. Opuścili oni Chełm wkrótce po wojnie, zakańczając tym wielowiekową historię Żydów w Chełmie.

Z Chełmem związana jest tradycja humoru żydowskiego. W dowcipach folkloru Żydów Europy wschodniej Żydzi z Chełma łącznie ze swoimi rabinami przedstawiani byli jako sympatyczni głupcy znajdujący zawsze dziwaczne lub złe rozwiązania problemów. Urodzony w Polsce laureat literackiej Nagrody Nobla, Isaac Bashevis Singer, oparł się na tej tradycji, kreując w swoich krótkich opowiadaniach albo sztukach teatralnych, pisanych w Jidysz, śmiesznych bohaterów – "Mędrców" z Chełma^[7]. Także akcja musicalu, "Shlemiel the First", opartego na jednym z jego opowiadań, ma miejsce w Chełmie. Tłumaczone na wiele języków opowiadania Singera rozsławiły nazwę miasta na całym świecie jako bajeczne miasto głupców. Jednak przedstawiany w nich żartobliwie żydowski mikrokosmos sztetla Chełma, w którym dochodzi do zderzenia tradycji z nowoczesnością, mistyki i wiary z liberalizmem, sekularyzmem i nihilizmem, służy tylko jako metafora dla podobnych uniwersalnych konfliktów na całym świecie, gdyż jak sam Singer wywnioskował myślami swojego bohatera Szlemiela w jednej ze swoich krótkich powieści:

Ci, którzy opuszczają Chełm zakończą wędrówkę w Chełmie,

Ci, którzy zostają w Chełmie są już tam na pewno.

Wszystkie drogi prowadzą do Chełma,

Gdyż cały świat to jeden wielki Chełm.

edytuj Chełm w stosunkach polsko-ukraińskich

Cmentarz prawosławny na Górze Chełmskiej z połowy XIX w.

Cerkiew prawosławna pw. św. Jana Teologa

Chełm i ziemia chełmska związane są ściśle z historią Rusi Kijowskiej. Od wieków zamieszkiwane były przez Rusinów, z których wyłonił się między innymi naród ukraiński. Jeszcze do końca II wojny światowej Ukraińcy tworzyli niewielki^{potrzebne źródło} procent ludności Chełma, a tym bardziej okolic, z której wywodziły się ukraińskie osobistości jak Mychajło Hruszewski, Filip Filipczuk czy Antoni Wasyńczuk.

Na początku I wojny światowej powstała koncepcja carskiego ministra spraw zagranicznych Siergieja Sazonowa, przewidująca powstanie autonomicznego państwa polskiego, tzw. plan Sazonowa^[8]

Jednak ziemia chełmska, uważana przez administrację carską za rdzennie ruską, miała nie wchodzić w skład tego tworu. Dopiero po upadku Imperium Rosyjskiego i po zakończeniu wojen: I światowej, polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej, rejon Chełma ze względu na niewielką ilość Ukraińców (23,1%) stał się częścią II Rzeczypospolitej. Starając się podkreślić jego polskość nowa administracja przekazała kościołowi rzymskokatolickiemu w 1919 roku zespół cerkiewno-klasztorny na Górze Chełmskiej, dotychczasową siedzibę diecezji prawosławnej, którą formalnie władze polskie rozwiązały w 1922 roku. Nie pozwoliły one także na otwarcie szkół z ukraińskim językiem wykładowym. Mimo to rosła świadomość narodowa Ukraińców, co przyczyniło się do wzrostu napięć między Polakami i Ukraińcami, także i w Chełmie. Wzajemne stosunku popsuły sie, gdy w 1938 r. władze na Chełmszczyżnie zburzyły 127 świątyń prawosławnych, w tym 91 cerkwi, 10 kaplic i 26 domów modlitwy^[9].

II wojna światowa i okupacja niemiecka doprowadziły do kulminacji konfliktu. Przy początkowej współpracy z III Rzeszą nacjonaliści ukraińscy z OUN zaczęli zabiegać o realizację swojej wizji niepodległego państwa ukraińskiego, w którego skład miały wchodzić także tereny tzw. Zakierzońskiego Kraju, a do którego zaliczali ziemię chełmską. W Chełmie tymczasem niemiecka administracja przywróciła zespół cerkiewno-klasztorny na Górze Chełmskiej odtworzonej diecezji prawosławnej. W 1942 roku nasiliły się na ziemi chełmskiej pojedyncze egzekucje na przedstawicielach obu narodów posądzanych o kolaborację z okupantem. Wkrótce podobne przypadki na innych terenach polsko-ukraińskich przeobraziły się w czystki etniczne, których najdrastyczniejszym przykładem była rzeź na Wołyniu dokonana na około 60 tysięcy Polaków, i to w bezpośrednim sąsiedztwie Chełmszczyzny. Tysiące ocalałych po pogromach Polaków z Wołynia szukało w latach 1943-44 schronienia w Chełmie^[10].

Prawo Ukraińskiej SRR do ziemi chełmskiej podtrzymywali także ukraińscy komuniści z Nikitą Chruszczowem na czele^[11]. Na tydzień przed podpisaniem "Porozumienia między PKWN a rządem ZSRR o polskiej-radzieckiej granicy państwowej" 27 lipca 1944 roku Chruszczow napisał do Stalina prośbę o przyłączenie tych terenów do USRR, jednak granica na Bugu była już przesądzona i potem potwierdzona na konferencji jałtańskiej^[12]. Jej przebieg w oparciu o linię Curzona spowodował, że znaczny procent mieszkańców Chełma pochodzenia ukraińskiego ponownie znalazł się w granicach państwa polskiego. Tych, którzy nie ewakuowali się wraz z niemieckim okupantem, spotkały polskie represje i odwety za wcześniejsze pogromy Polaków dokonane przez UPA^[13]. Kilka tysięcy Ukraińców dobrowolnie opuściło miasto i okolice udając się do końca 1944 roku w ramach tzw. układów republikańskich na Ukrainę. Pozostałych deportowano w okresie lat 1944-1946 na tereny Ukraińskiej SRR^[14].

Dzisiaj Chełm utrzymuje od kilku lat więzi partnerskie z ukraińskim Kowlem, a przyjazne stosunki między Ukrainą a Polską zamknęły ten konfliktowy rozdział historii. Priorytet dany tworzeniu wspólnej teraźniejszości i przyszłości jest podkreślany bilateralnymi umowami państwowymi jak ta przewidująca sprowadzenie kilkuset żołnierzy ukraińskich do Chełma w celu stworzenia wspólnych jednostek wojskowych w 2008 roku. Nie mniejszy wpływ na pojednanie ma też polsko-ukraińska organizacja piłkarskich mistrzostw Europy w 2012 roku, dzięki której i Chełm, jako miasto tranzytowe przy ważnym połączeniu Warszawa-Kijów, może otrzymać nowe impulsy rozwojowe.

edytuj Religia

Bazylika NMP, główny budynek zespołu cerkiewno-klasztornego na Górze Chełmskiej

Chełm był od dawnych czasów jednym z religijnych centrów prawosławia, katolicyzmu, judaizmu i unitów. Miasto było zarówno miejscem pielgrzymek, rzymsko-katolików, prawosławnych i unickich do ikony Matki Boskiej Chełmskiej, znajdującej się w świątyni na Górze Chełmskiej i uważanej za cudotwórczą, jak i jednym z głównych ośrodków filozofii chasydzkiej. O styku wyznań świadczy bliskość sąsiedztwa byłych albo do dziś czynnych świątyń na niewielkim obszarze w centrum miasta. Nie zawsze sąsiedztwo to przebiegało bez konfliktów, o czym świadczą losy świątyni pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny, która od XIII w. należała do prawosławnych, unitów i katolików. Podobny los spotkał ikonę Matki Boskiej Chełmskiej, której oryginał od 2000 r. znajduje się w Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym w Łucku, podczas gdy w bazylice chełmskiej można podziwiać tylko jej kopię. Dzisiaj Chełmianie są w przeważającej większości wyznania rzymskokatolickiego. Są tu także prawosławni, (których cerkiew pw. św. Apostoła i Ewangelisty Jana Teologa (Bogosłowa), jest konkatedrą prawosławnego arcybiskupa lubelsko-chełmskiego Abla) oraz wierni Kościoła Polsko-Katolickiego (ich świątynia pw. Matki Boskiej Zwycięskiej znajduje się przy ul. Mickiewicza). Swoje zbory w Chełmie mają również: Kościół Zielonoświątkowy, Kościół Chrześcijan Baptystów i Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy.

edytuj Demografia

edytuj Rozwój ludności

Jeszcze do czasów I wojny światowej Polacy stanowili tylko jedną trzecią mieszkańców Chełma. Obecność garnizonu wojskowego powodowała, że w mieście mieszkało dużo Rosjan, wojskowych i ich rodzin. Trzecią grupą ludnościową byli Żydzi. Po 1945 r. Chełm podobnie jak reszta kraju stał się niemal jednolity narodowościowo. Pozostali praktycznie sami Polacy.

edytuj Język

Językiem administracyjnym jest język polski. Mieszkańcy Chełma posługują się nim z zaśpiewem kresowym. Nie ma w Chełmie specjalnej gwary regionalnej.

edytuj Chełmianin Roku

Tytuł "Chełmianina Roku" ustanowiony w 1997 roku przez ówczesnego prezydenta Chełma Zbigniewa Bajko, reaktywowany przez Krzysztofa Grabczuka, przyznawany jest osobom za szczególną aktywność zawodową, prace społeczną, zaangażowanie działanie na rzecz innych. Ten honorowy tytuł nadawany jest corocznie (zazwyczaj podczas Dni Chełma). Jest nadawany dożywotnio, co oznacza, że osoba uhonorowana tym tytułem nie może otrzymać go ponownie. Dotychczas tytuł ten otrzymali:

• Krzysztof Grabczuk w 1997,
• Andrzej Kosior (lekarz z Samodzielnego Publicznego Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego) w 1998,
• Witold Grela (przedsiębiorca, właściciel znanej w całym regionie piekarni) w 2002,
• Dariusz Jabłoński w 2003,
• Wojciech Krawczyk (ordynator Oddziału Wewnętrznego Samodzielnego Publicznego Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego) w 2004,
• Jolanta Lucyna Kropp (wychowawca niezliczonej liczby laureatów olimpiad oraz reprezentantów kraju na międzynarodowych konkursach jęz. łacińskiego) w 2005,
• Longin Jan Okoń w 2006.
• Jolanta Lucyna Kropp w 2007.
• Stanisław Adamiak (przedsiębiorca, Konsul Honorowy Ukrainy, mecenas kultury, od 1995 sponsor i patron Formacji Tańców latynoamerykańskich “TAKT-ZOMAR”) w 2008

edytuj Polityka

edytuj Administracja miasta

• prezydent miasta – Agata Fisz (SLD)
• I wiceprezydent – Józef Górny (PSL)
• II wiceprezydent - Stanisław Mościcki

edytuj Instytucje i urzędy państwowe

Obok administracji grodzkiego powiatu siedzibę w Chełmie ma także powiat chełmski. Delegatura Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego znajduje się w budynku byłej Dyrekcji Kolei Państwowych.

edytuj Posłowie VI kadencji z Chełma

• Beata Mazurek (PiS)
• Grzegorz Raniewicz (PO)
• Zbigniew Matuszczak (LiD)

edytuj Organizacje pozarządowe

Pomnik Jana Pawła II autorstwa Krystyny Fałdygi-Solskiej odsłonięty w 2006 r. na pl. Niepodległości

Aktywne jest społeczeństwo obywatelskie^{potrzebne źródło}. Jego zorganizowanymi jednostkami są stowarzyszenia i fundacje, których w 2006 było zarejestrowanych kilkadziesiąt. Przykładem owocnej działalności organizacji jest np. odsłonięcie pomnika ku czci polskiemu papieżowi na pl. Niepodległości, który powstał z inicjatywy Stowarzyszenia Budowy Pomnika Ojca Świętego Jana Pawła II. Do wielokulturowej przeszłości Chełma nawiązuje swoimi projektami stowarzyszenie Miasteczko, a chełmskie oddziały Ligi Ochrony Przyrody i Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej wygrały w 2004/2005 roku konkursy o dotacje na programy edukacji ekologicznej z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony środowiska. Aktywnością wykazuje się także Stowarzyszenie Rocznik Chełmski z dr Witoldem Sulimierskim na czele. Jednym z głównych celów statutowych tej organizacji (siedzibą jej jest budynek Wyższej Szkoły Stosunków Międzynarodowych i Komunikacji Społecznej przy ul. Hrubieszowskiej 102, której rektorem jest dr Michał Gołoś – wiceprezes Zarządu Stowarzyszenia Rocznik Chełmski) jest promocja miasta i historycznej ziemi chełmskiej poprzez wydawanie Rocznika Chełmskiego i Biblioteki Rocznika Chełmskiego (w bieżącym roku wydany został tom 11 Rocznika Chełmskiego – dwujęzyczny: w języku polskim i w języku ukraińskim a także – jako tom 1 Biblioteki Rocznika Chełmskiego – praca dr Pawła Kiernikowskiego pt. "Miasto Chełm w okresie międzywojennym (1918-1939)") oraz organizowanie konferencji naukowych i popularnonaukowych we współpracy z Uniwersytetem w Łucku.

edytuj Miasta partnerskie

Do tej pory przedstawiciele administracji Chełma podpisali dwustronne umowy o przyjaźni z miastami partnerskimi z 5 państw:

• Kowel  Ukraina,
• Morlaix  Francja,
• Utena  Litwa,
• Knoxville  Stany Zjednoczone,
• Sindelfingen  Niemcy w 2001 roku.

Współpraca odbywa się przeważnie na polu kulturalno-oświatowym.

edytuj Gospodarka

edytuj Przedsiębiorczość

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić ją weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

W czasach PRL nastąpił znaczny rozwój przemysłu, zahamowany przez upadek ustroju i restrukturyzację. Obecnie 70% ludności jest zatrudnione w usługach a w Chełmie przeważają przedsiębiorstwa małe.

Lista przedsiębiorstw w Chełmie zatrudniająca 1000 osób:

• CEMEX Polska Sp. z o.o. Zakład Cementownia Chełm
• Zakłady Obuwnicze "ESCOTT"
• Spółdzielnia Mleczarska "Biomlek"
• Huty Szkła "MARTA II"
• "Ybbstaler Fruchtsaft" Sp. z o.o.
• Zakłady Produkcji Spożywczej Obst
• Zakłady Meblarskie "MEBLOTAP"
• Zakład Produkcji Opakowań Tekturowych SCOPAK

edytuj Bezrobocie

Stopa bezrobocia w Chełmie, 1 lipca 2008 roku, wyniosła 17,1% aktywnych zawodowo. Liczba bezrobotnych to 4,9 tys. osób. Stopa bezrobocia w województwie lubelskim wynosi 11,2%.^{potrzebne źródło}

edytuj Transport

Znaczny węzeł drogowy i kolejowy. W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

• 12 kierunek Dorohusk – Chełm –Lublin- Radom – Kalisz – Łęknica
• 812 kierunek Krasnystaw – Chełm – Włodawa – Biała Podlaska
• 843 kierunek Skierbieszów – Zamość
• 844 kierunek Hrubieszów

Linie kolejowe:

• Kijów – Kowel – Chełm – Lublin – Warszawa
• Chełm – Włodawa (część dawnej trasy do Brześcia Litewskiego, linia nieczynna dla ruchu pasażerskiego od 2002 r.)

Dużą rolę odgrywa komunikacja autobusowa. Przedsiębiorstwo PKS Chełm zapewnia połączenia z Lublinem, Warszawą, Krakowem, Katowicami, Kielcami, Hrubieszowem, Włodawą, Łęczną i większością okolicznych miejscowości. W Chełmie działa też wielu przewoźników prywatnych, utrzymujących linie do Lublina, Warszawy, Gdańska, Zamościa, Krasnegostawu, Włodawy, Hrubieszowa, Dorohuska i Wojsławic.

edytuj Komunikacja Miejska

Autobus Chełmskich Linii Autobusowych

Transport w mieście zapewniają Chełmskie Linie Autobusowe obsługujące 14 linii autobusowych (po reformie komunikacyjnej 1 września 2008). Linie obsługujące centrum miasta korzystają tylko z autobusów niskopodłogowych. Linie nocne zostały zlikwidowane ok. 1990 r. Linii przyspieszonych, specjalnych oraz zastępczych nigdy nie uruchamiano.

Tabor to wciąż w większości starzejące się Jelcze M11, z myślą o obsłudze wąskich osiedlowych ulic CLA kupiły w 1997 r. 7 autobusów wersji midi Kapena City 7,5. W 2000 r. dołączyły do nich dwie Kapeny Thesi City. W 2004 r. park pojazdów wzbogacił się o 5 Kapen TCM-920. W 2007 r. dołączyły cztery Mercedesy O303-11R i dwa niskopodłogowe autobusy DAB 11-0860S. w 2008 r. zakupiono trzy Mercedesy O405.

PKS na linie miejskie wystawia głównie autobusy marki DAB 7-1200B i Autosany H6-10/20.

Jedyny autobus przegubowy na liniach miejskich pojawia się czasem na liniach PKS Chełm. Jest to DAB 7-1800T.

edytuj Odległości ważniejszych miast od Chełma

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić ją weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Bydgoszcz – 489 km,

Częstochowa – 354 km, Gdańsk – 563 km, Hel – 657 km, Katowice – 386 km, Kraków – 328 km, Lublin – 68 km, Łódź – 310 km, Olsztyn – 418 km, Opole – 450 km, Poznań – 533 km, Rzeszów – 210 km, Szczecin – 751 km, Warszawa – 229 km, Wrocław – 496 km, Zakopane – 435 km, Zamość – 59 km, Zielona Góra – 610 km.

edytuj Oświata

edytuj Przedszkola

• Przedszkole Miejskie nr 1
• Przedszkole Miejskie nr 2
• Przedszkole Miejskie nr 5
• Przedszkole Miejskie nr 6
• Przedszkole Miejskie nr 8
• Przedszkole Miejskie nr 9
• Przedszkole Miejskie nr 10
• Przedszkole Miejskie nr 11
• Przedszkole Miejskie nr 12
• Przedszkole Miejskie nr 13
• Przedszkole Miejskie nr 14
• Przedszkole Miejskie nr 15
• Przedszkole Niepubliczne z Oddziałami Integracyjnymi "Razem" w Chełmie

edytuj Szkoły podstawowe

• Szkoła Podstawowa nr 1 im. Tadeusza Kościuszki
• Szkoła Podstawowa nr 2 im. Stanisława Staszica
• Szkoła Podstawowa nr 3 im. Adama Mickiewicza
• Szkoła Podstawowa nr 4 im. kardynała Stefana Wyszyńskiego
• Szkoła Podstawowa nr 5 im. Marii Konopnickiej
• Szkoła Podstawowa nr 7 im. Władysława Sikorskiego
• Szkoła Podstawowa nr 8 im. Bolesława Wirskiego
• Szkoła Podstawowa nr 10 im. ks. Jerzego Popiełuszki
• Szkoła Podstawowa nr 11 im. Henryka Sienkiewicza
• Niepubliczna Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi "Razem" w Chełmie
• Pierwsza Społeczna Szkoła Podstawowa w Chełmie

edytuj Gimnazja

• Gimnazjum nr 1 im. Jana Pawła II
• Publiczne Gimnazjum nr 2 im. ks. Zygfryda Berezeckiego
• Gimnazjum nr 3
• Gimnazjum nr 6
• Gimnazjum nr 7 im. gen. Władysława Sikorskiego
• Gimnazjum nr 8
• Pierwsze Społeczne Gimnazjum w Chełmie

edytuj Szkoły ponadgimnazjalne

• Zespół Szkół Ekonomicznych
• Zespół Szkół Zawodowych nr 4 im. Kazimierza Andrzeja Jaworskiego
• Zespół Szkół Budowlanych
• Zespół Szkół Technicznych
• Zespół Szkół Zawodowych
• Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 6 im. Kazimierza Pawła Janczykowskiego
• Centum Kształcenia Ustawicznego

edytuj Licea ogólnokształcące

• I Liceum Ogólnokształcące
• II Liceum Ogólnokształcące im. gen. Gustawa Orlicz-Dreszera
• III Liceum Ogólnokształcące
• IV Liceum Ogólnokształcące im. dr Jadwigi Młodowskiej
• V Liceum Ogólnokształcące
• VI Liceum Ogólnokształcące

edytuj Szkoły wyższe

• Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Chełmie
• Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych
• Wyższa Szkoła Stosunków Międzynarodowych i Komunikacji Społecznej
• Szkoła Wyższa im. Bogdana Jańskiego Wydział Zamiejscowy w Chełmie
• Medyczne Studium Zawodowe im. Władysławy Szoc w Chełmie

edytuj Placówki opiekuńczo-wychowawcze

• Placówka Opiekuńcza Nad Małym Dzieckiem
• Chełmskie Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie w jej skład wchodzą:
  • Dom Dziecka
  • Ośrodek Adaptacyjno-Opiekuńczy
  • Pogotowie Opiekuńcze
  • Świetlica Środowiskowo-Terapeutyczna
• Zespół Wychowania i Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej nr 1
• Zespół Wychowania i Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej nr 2
• Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji RAZEM w Chełmie
• Zespół Przedszkolno-Szkolny

edytuj Kultura

edytuj Biblioteki

• Chełmska Biblioteka Publiczna ul. Armii Krajowej, 11 listopada
• Chełmska Biblioteka Pedagogiczna
• Mniejsza Publiczna Biblioteka Europejska ul. Powstańców Warszawy 10 (Przy ZSO nr 6)

edytuj Kina

• Kino "Zorza" ul Strażacka

edytuj Teatry

• Amfiteatr Kumowa Dolina (czynny okazjonalnie przy większych imprezach)

edytuj Domy Kultury

• Chełmski Dom Kultury "CHADEK" ul. Plac Tysiąclecia 1 (do 1999 Wojewódzki Dom Kultury)
• Młodzieżowy Dom Kultury "MDK" ul. Pocztowa

edytuj Turystyka i rekreacja

edytuj Infrastruktura

Miasto znajduje się na przygraniczu polsko-ukraińskim i leży na ważnej trasie łączącej Ukrainę z Polska. Chełm posiada kilka hoteli oraz Chełmski Ośrodek Informacji Turystycznej przy Urzędzie Miasta.

Organizacjami oferującami informację turystyczną są: oddział Wojskowy PTTK i Chełmskie Podziemia Kredowe "LABIRYNT".

edytuj Zabytki i inne atrakcje turystyczne

Wysoka Górka (grodzisko wczesnośredniowieczne)

Bazylika NMP

Brama Uściługska

Budynek Cerkiewnego Bractwa Bogarodzicy

Kościół pw. Rozesłania św. Apostołów

Wnętrze kościoła pw. Rozesłania św. Apostołów

• Grodzisko (Wysoka Górka, Górka Chełmska, Wzgórze Widokowe – pomnik przyrody) – pochodzi z wczesnego średniowiecza. Pod ziemią znajdują się pozostałości palatium książęcego oraz cerkwi pw. św. Jana Złotoustego, wybudowanych przez króla halicko-wołyńskiego Daniela Halickiego. Badania archeologiczne odkryły również pozostałości kamiennej wieży datowanej na XIV w., wybudowanej być może na polecenie Kazimierza Wielkiego. Zachowały się również fundamenty cerkwi pw. św. Cyryla i Metodego, zbudowanej w 1875 r. i rozebranej po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku.
• Bazylika mniejsza pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny – pierwsza świątynia zbudowana została w XIII w. przez króla halicko-wołyńskiego Daniela Halickiego jako cerkiew prawosławna. Obecna barokowa świątynia zaprojektowana przez Pawła Fontanę powstała jako katedra unicka (grecko-katolicka) w latach 1736-1757. Budowniczym świątyni był Tomasz Rezler W latach 1875-1915 sobór prawosławny. Od 1919 kościół rzymskokatolicki. W latach 1940-1944 ponownie cerkiew prawosławna. Tytuł bazyliki mniejszej nadał świątyni papież Jan Paweł II (Karol Wojtyła – pierwszy papież Polak).
• Dzwonnica – zbudowana w 1878 r., przebudowana i podwyższona w 1939 r. Otwarta dla ruchu turystycznego w czerwcu 2008. Cena biletu ulg. 2 nor. 3 zł. Z każdego okna wieży rozciąga się zapierający dech w piersiach widok.
• Brama Uściługska (zwana inaczej Bramą Bazyliańską, Klasztorną lub Zamkową) – brama z okresu wczesnego baroku z 1616 roku. Jedyna (z 5-6) zachowana do naszych czasów brama miejska Chełma.
• Klasztor Bazylianów – zbudowany w latach 1640-1649, wielokrotnie przebudowywany. Obecnie wykorzystywany w celach mieszkalnych.
• Pałac biskupów unickich – zbudowany w latach 1711-1730. Przebudowany 1876-1886 i 1920. Obecnie Kancelaria Parafialna.
• Budynek Bractwa Bogarodzicy – zbudowany w 1904 roku. Obecnie plebania.
• Organistówka – niewielki obiekt z 1875 roku przy wjeździe na Górę Zamkową od strony ul. Hrubieszowskiej. Obecnie siedziba Państwowego Konserwatora Zabytków w Chełmie.
• Dom Pielgrzyma – miejsce noclegu pielgrzymów zmierzających do Chełma. Dawny budynek gospodarczy klasztoru Bazylianów.
• Kościół pw. Rozesłania św. Apostołów – bezcenny zabytek Chełma. Zaprojektowany przez Pawła Fontanę późnobarokowy kościół. Został wybudowany w latach 1753-1763. Posiada ciekawe wnętrze, niezmieniane od czasu budowy, jedynie kilkakrotnie odnawiane. Postawiony na miejscu drewnianego kościoła fundowanego w XV w. przez króla Władysława Jagiełłę na pamiątkę zwycięstwa pod Grunwaldem, w czym 16 chorągiew ziemi chełmskiej, walcząca pod znakiem Białego Niedźwiedzia, miała znaczący udział. Kościół ten nieprzerwanie (nawet w czasach zaborów i okupacji hitlerowskiej)był zawsze w rękach katolików i Polaków.
• Klasztor Pijarów – wybudowany w latach 1720-1726. Obecnie plebania parafii pw. Rozesłania Świętych Apostołów.
• Kolegium Pijarów – wybudowane równolegle z klasztorem. Obecnie muzeum miasta Chełma. Posiada ono zbiory archeologiczne, militaria i wiele innych.
• Kościół i klasztor Reformatów – kościół barokowy pw. św. Andrzeja Apostoła, zbudowany w latach 1737-1750 wg projektu Pawła Fontany, wielokrotnie przebudowywany. Świątynia była także użytkowana przez prawosławnych (1868-1915)jako cerkiew św. Warwary (Barbary) i ewangelików (1915-1918 i 1939-1944)jako kircha protestancka.
• Cerkiew pw. św. Mikołaja – cerkiew wzmiankowana w XV w. Obecny budynek z lat 1721-1727. Obecnie sala koncertowa i Oddział Sztuki Dawnej Muzeum Chełmskiego.
• Seminarium unickie – kompleks budynków wzniesiony przy cerkwi św. Mikołaja w latach 1769-1800. W latach 1919-1939 siedziba Seminarium Nauczycielskiego Żeńskiego i II Liceum Ogólnokształcącego im. Królowej Jadwigi (tzw. Farbiszanek). W okresie PRL mieściła się tu szkoła kształcąca przyszłe przedszkolanki oraz Studium Nauczycielskie. Obecnie mieści się tu IV Liceum Ogólnokształcące im. dr Jadwigi Młodowskiej.
• Cerkiew prawosławna pw. św. Jana Teologa – wybudowana w latach 1846-1849. Pełni ona obecnie rolę "konkatedry" arcybiskupa Abla władyki prawosławnej diecezji lubelsko-chełmskiej. Jedyna zachowana cerkiew prawosławna w Chełmie.
• Mała Synagoga w Chełmie – wybudowana na początku XX w. Obecnie mieści kawiarnię.
• Stara Synagoga w Chełmie – zbudowana w 1584 roku. Zniszczona przez Niemców około 1942 r. Fundamenty po badaniach archeologicznych zostały zniszczone, na ich miejscu powstał nowy budynek.
• Ruiny ratusza – obecnie zarys fundamentów dawnego ratusza z XIV wieku na pl. Edwarda Łuczkowskiego. Ratusz został rozebrany w 1820 roku w wyniku groźby zawalenia po pożarze.
• Pałac Kretzschmarów – eklektyczny pałacyk powstały pod koniec XIX wieku. Dawniej mieścił się tam urząd poczty, obecnie Urząd Stanu Cywilnego. W latach dziewięćdziesiątych budynek przeszedł generalny remont.
• Zespół Szkół Mechanicznych – stary budynek szkolny, położony przy ul. Pocztowej. Został wybudowany w 1878 roku. Obecnie siedziba PWSZ w Chełmie.
• Dawne seminarium prawosławne – zbudowane w latach 1888-1890. Obecnie siedziba I LO im. Stefana Czarnieckiego i Gimnazjum nr 2 im. ks. Zygfryda Berezeckiego. Przed budynkiem stoi charakterystyczna czapla-fontanna.
• Gmach Dyrekcji – zbudowany w latach 1920-1939. Planowana siedziba Wschodniej Dyrekcji Kolei Państwowej. W 1944 roku siedziba Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Obecnie siedziba Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego Delegatura w Chełmie. Oprócz tego w budynku mieści się Starostwo Powiatowe i wiele innych instytucji.
• Wieża w Bieławinie – ruiny wieży postawionej na grodzisku przy brodzie rzeki Uherki, prawdopodobnie z XI w. Do 1944 r. zachowana była jedna ściana, ale została wysadzona przez wojska niemieckie tuż przed zajęciem miasta przez oddziały sowieckie. To co możemy oglądać obecnie to odkopane fundamenty do wysokości 2 metrów.
• Kamienica mieszczańska – kamienica z 1875 roku przy ul. Lubelskiej 57. Po generalnym remoncie około 1980 r. zamieniona na muzeum.
• Magistrat – został wybudowany w 1926 roku. Obecnie mieści się tam kino "Zorza" oraz Urząd Miasta. Skrzydło mieszczące kino "Zorza" gruntownie przebudowano w latach sześćdziesiątych.
• Cmentarz przy ul. Lwowskiej (rzymskokatolicki i prawosławny) – stary cmentarz założony w 1790 roku. Zabytkowe kaplice ("Biała" – rodziny Bielskich z końca XVIII w., w której znajduje się mauzoleum Chełmian poległych i zamordowanych przez okupanta hitlerowskiego w okresie II wojny światowej; "Czerwona" – rodziny Zajdlerów z 1908 roku). Na cmentarzu znajdują się mogiły żołnierzy poległych w walkach 1919-1920 oraz wielu zasłużonych dla Chełma kapłanów, nauczycieli, dwukrotnego prezydenta Chełma Stanisława Gutta i in.
• Cmentarz żydowski w Chełmie – założony na przełomie XV/XVI wieku. Zniszczony przez hitlerowców, odnowiony po 1990 r.
• Cmentarz prawosławny – założony na stoku Chełmskiej Górki w 1867 roku, zdewastowany. Znajduje się tu m.in. grób Filipa Filipczuka, premiera Ukraińskiej Republiki Ludowej. Chowano na nim w czasie zaborów rosyjską elitę urzędniczą miasta.
• Cmentarz wojenny, na stoku Chełmskiej Górki poniżej cmentarza prawosławnego – założony w okresie I wojny światowej, obecnie miejsce pochówku żołnierzy polskich (z września 1939 roku oraz 1944-1945) i radzieckich oraz partyzantów z II wojny światowej (wśród nich słynny Kawaler Orderu Virtuti Militari i Bohater Związku Radzieckiego ppłk Nikołaj Fiodorow, który zginął w największej bitwie partyzanckiej na ziemi chełmskiej, stoczonej pod Wojsławicami 17 kwietnia 1944 roku). W najwyższych rzędach również groby poległych w okolicach Chełma w 1915 r. żołnierzy armii Austro-Węgier.
• Cmentarz wojenny (okolica lasu Borek, koło wsi Strupin Łanowy) – założony w okresie I wojny światowej, pochowani są na nim żołnierze z okresu I wojny światowej oraz z okresu międzywojennego i II wojny światowej.
• Cmentarz jeniecki (tzw. "Patelnia") z okresu II wojny światowej – założony w czasie wojny przez hitlerowców na potrzeby Stalagu 319. Pochowanych zostało tam od 30 do 100 tysięcy ludzi, głównie żołnierzy radzieckich i Włochów.
• Park miejski – park założony na początku XX wieku. Powiększony po 1945 r. Do lat osiemdziesiątych istniał tam staw. Oficjalnie nie jest uznany za zabytek. W parku od 1994 r. stoi pomnik Akcji "Burza" AK.
• Chełmskie Podziemia Kredowe – unikatowy zabytek górnictwa kredowego, jedyny tego typu w Europie. Powstały w średniowieczu na skutek wielowiekowej eksploatacji kredy z zalegających pod miastem pokładów. Mieszkańcy średniowiecznego grodu chełmskiego wykopywali cenny budulec w piwnicach własnych domów, tworząc w ten sposób długie korytarze. Po kilku wiekach eksploatacji, pod miastem powstał pięciopoziomowy labirynt korytarzy. Szacuje się, że mogły one sięgać nawet 40 km długości i głębokości od kilku do prawie 30 metrów. W okresie wojennym w kredowych korytarzach ukrywała się przed niemieckim okupantem ludność polska i żydowska. W 1965 roku zawaliła się część ulicy Lubelskiej wraz z budynkiem przy niej stojącym, a w kilkumetrowym dole znalazła się przejeżdżająca tamtędy ciężarówka. Obecna trasa turystyczna stanowi niewielki, dwukilometrowy fragment pierwotnie istniejących wyrobisk. Oprócz podziwiania wytworu staropolskiego górnictwa, można zobaczyć także kilka wystaw archeologicznych specjalnie tam przygotowanych a odważnych turystów czeka spotkanie z Duchem Bieluchem, który potrafi spełniać życzenia. Jest on strażnikiem skarbu, który prawdopodobnie jest ukryty w jednym z korytarzy. Z podziemiami związane są legendy, podania i baśnie. Czasami można także spotkać białego niedźwiedzia, nową atrakcję turystyczną, który opowiada legendy związane z miastem. Spacer kredowymi korytarzami trwa ok. 50 minut. Wewnątrz panuje stała temperatura +9°C.
• Dziewicza Góra – domniemane stare grodzisko w miejscowości Horodyszcze koło Chełma, w rzeczywistości okazało się że grodzisko istniało na innej górze, w miejscu gdzie obecnie przebiega droga z Chełma do Włodawy. Mimo wszystko, to bardzo urokliwe miejsce. Domniemane wały grodu to w rzeczywistości resztki okopów z pierwszej wojny światowej.
• Pomnik Sybiraków – odsłonięty 17 września 2007 r. w kolejną rocznicę napaści ZSRR na Polskę. Upamiętnia Polaków wywiezionych z kraju przez sowietów. Głaz znajduje się przy ul. Pocztowej niedaleko skrzyżowania z ul. Puławską.

edytuj Muzea

• Muzeum miasta Chełma posiada zbiory archeologiczne, militaria i wiele innych. Dział historyczny, archeologiczny i przyrodniczy mieści się przy ul. Lubelskiej 57. Dział sztuki współczesnej-ul. Lubelska 55. Dział etnograficzny mieści się przy ul. Lubelskiej 54 w budynku dawniej zajmowanym przez Muzeum PKWN a wcześniej przez drukarnię Zwierciadło. Dział sztuki dawnej znajduje się w dawnym kościele św. Mikołaja przy ul. św. Mikołaja.
• Podziemia kredowe stanowią swego rodzaju muzeum górnictwa kredowego.

edytuj Media

Prasa

• Kresy Tygodnik Chełmski
• Super Tydzień Chełmski
• Nowy Tydzień – Tygodnik Lokalny
• Dziennik Wschodni, Oddział Chełm
• Kurier Lubelski, Oddział Chełm
• Kredą Pisane - kwartalnik

Radio

• Radio Bon Ton 104,90 FM
• Radio LUBLIN S.A., Oddział Chełm

W latach 1999-2001 istniała tu TV Chełmska.

edytuj Regularne imprezy

• Corocznie w połowie czerwca organizowane są Dni Chełma, podczas których odbywa się wiele imprez kulturalnych i sportowych oraz zostaje wręczony tytuł Chełmianina Roku.
• Rok w rok pod koniec wakacji organizowany jest Chełmstok - festival muzyki rockowej
• W czasie wigilijnym na placu Łuczkowskiego odbywa się Szopka Bożonarodzeniowa z koncertami kolęd i pastorałek.

edytuj Rekreacja i szlaki turystyczne

W granicach miasta znajduje się las "BOREK" z oznakowaną ścieżką zdrowia. W mieście powstaje również wiele ścieżek rowerowych prowadzących do okolicznych wsi. W lesie "Kumowa Dolina" znajduje się ścieżka rowerowa o charakterze sprawnościowym.

Przez miasto przechodzą 3 szlaki: niebieski, czerwony i zielony. Kilka szlaków przebiega przez atrakcyjne krajobrazowo obszary ziemi chełmskiej. Na terenie miasta wyznaczono dwie ścieżki spacerowe oznakowane kolorem czerwonym i zielonym

• Ścieżka spacerowa szlakiem chełmskich zabytków architektury – ok. 2 km. Trasa obejmuje 11 najcenniejszych obiektów zabytkowych.
• Ścieżka spacerowa szlakiem chełmskich pomników przyrody – ok. 6 km. Trasa obejmuje 12 przystanków z pomnikami i obiektami przyrodniczymi Chełma.
• Szlak Rezerwatów Przyrody – zielony, długość 101,3 km.
• Szlak Bagien i Moczarów – niebieski, długość około 45 km.
• Szlak I Korpusu Pancernego – czerwony, długość 45,6 km.

edytuj Sport

Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić: usunąć adresy. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

W roku 2002 została wybudowana nowoczesna hala sportowa przy ulicy Granicznej. Powoli modernizowany jest stadion miejski. Imię miasta niejednokrotnie rozsławili sportowcy. Chełm jest silnym ośrodkiem zapaśniczym. Największe osiągnięcia odnieśli: Andrzej Głąb w Seulu w 1988 r. wywalczył tytuł wicemistrza olimpijskiego, Piotr Jabłoński otrzymał złoty medal podczas mistrzostw świata kadetów w Kanadzie (1991 r.), brązowy podczas mistrzostw świata juniorów w Iranie (1995 r.); dwukrotnie tytuł wicemistrza świata juniorów zdobywał także Dariusz Jabłoński (1990 r., 1991 r.). Bracia Jabłoński reprezentowali barwy kraju podczas Igrzysk Olimpijskich w Atenach, w których uczestniczył również Krzysztof Grabczuk jako sędzia klasy międzynarodowej.

1. Pływalnie

• Pływalnia odkryta, Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji
• Pływalnia odkryta, (nieczynna od końca lat 80. popadła w ruinę i raczej nie jest planowane jej ponowne uruchomienie).
• Pływalnia kryta przy SP nr 8
• Pływalnia kryta przy I LO

2. Kort tenisowy

• Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji,

3. Lodowisko

• Sztuczne lodowisko MOSiR,

4. Zapasy

• Miejski Klub Sportowy "CEMENT GRYF",

5. Boks

• Międzyszkolny Klub Sportowy "II LO Chełm"

6. Karate

• Chełmski Klub Karate "KYOKUSHIN",

7. Piłka nożna

• ChKS Chełmianka Chełm
• UKS Niedźwiadek Chełm
• Dystans Chełm

Boiska pełnowymiarowe do gry w piłkę nożną to dwa stadiony (Miejski i Leśny przy ul. Lubelskiej) oraz: -boisko MOSiR przy ul. Wyszyńskiego -boisko Zespołu Szkół Budowlanych przy ul. Batorego -boisko Drugiego LO przy ul. Szpitalnej -boisko ZSZ nr. 5 przy ul. Jagiellońskiej -boisko na terenie Nadbużańskiego Oddziału Straży Granicznej przy ul. Trubakowskiej

8. Wypożyczalnia samochodów 9. Sporty samochodowe

• Automobilklub Chełmski

10. Lekkoatletyka

• MKS Agros Chełm,

11. Koszykówka

• KS Basket Chełm (juniorzy)

edytuj Kościoły i związki wyznaniowe

Kościoły katolickie

• Kościół Rzymskokatolicki
• Kościół Polskokatolicki - parafia pw. Matki Bożej Zwycięskiej,

Kościoły prawosławne

• Kościół Prawosławny - parafia św. Jana Teologa,

Kościoły protestanckie

• Kościół Chrześcijan Baptystów - zbór ,
• Kościół Zielonoświątkowy - zbór ,

Inne

• Świecki Ruch Misyjny "Epifania" – zbór ,

edytuj Zobacz też

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Chełm

Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat miasta Chełm

• Gubernia chełmska
• Lubelszczyzna
• województwo lubelskie
• podział administracyjny województwa lubelskiego
• powiat chełmski
• ludność Chełma

Przypisy

edytuj Bibliografia

• Roman Aftanazy, "Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej – Województwo ruskie, Ziemia sanocka", Ossolineum, Wrocław 1995. t. VI – d. województwo bełskie, Ziemia Chełmska woj. ruskiego;
• Kazimierz Kling, "Pamiętniki", Biblioteka Ossolineum,
• Andrzej Gruszka; Starostowie chełmscy w epoce jagiellońskiej, 2002, ISBN 108390530392

edytuj Linki zewnętrzne

• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• Strona Urzędu Miasta Chełm
• Panoramiczne zdjęcia Chełma

p • d • e

Miasta województwa lubelskiego

Annopol • Bełżyce • Biała Podlaska • Biłgoraj • Bychawa • Chełm • Dęblin • Frampol • Hrubieszów • Janów Lubelski • Józefów • Kazimierz Dolny • Kock • Krasnobród • Krasnystaw • Kraśnik • Lubartów • Lublin • Łęczna • Łuków • Międzyrzec Podlaski • Nałęczów • Opole Lubelskie • Ostrów Lubelski • Parczew • Piaski • Poniatowa • Puławy • Radzyń Podlaski • Rejowiec Fabryczny • Ryki • Stoczek Łukowski • Szczebrzeszyn • Świdnik • Tarnogród • Terespol • Tomaszów Lubelski • Tyszowce • Włodawa • Zamość • Zwierzyniec