Edward Stanley, 14. hrabia Derby.html

Edward Stanley, 14. hrabia Derby

Data i miejsce urodzenia	28 marca 1799 Knowsley Hall
Data i miejsce śmierci	23 października 1869 Knowsley Hall
Premier Wielkiej Brytanii
Okres urzędowania	od 23 lutego 1852 do 19 grudnia 1852
Przynależność polityczna	Partia Konserwatywna
Poprzednik	John Russell
Następca	Lord Aberdeen
Premier Wielkiej Brytanii
Okres urzędowania	od 20 lutego 1858 do 12 czerwca 1859
Poprzednik	Lord Palmerston
Następca	Lord Palmerston
Premier Wielkiej Brytanii
Okres urzędowania	od 28 czerwca 1866 do 27 lutego 1868
Poprzednik	Lord Russell
Następca	Benjamin Disraeli

Edward Geoffrey Smith Stanley, 14. hrabia Derby KG (ur. 29 marca 1799 w Knowsley Hall w hrabstwie Lancashire, zm. 23 października 1869 tamże), premier Wielkiej Brytanii w latach 1852, 1858-1859 i 1866-1868. Przewodził konserwatywnym gabinetom mniejszościowym. Podczas trzeciej kadencji przeprowadzona została przez Benjamina Disraeli druga reforma wyborcza 1867 r. Powiększyła liczbę uprawnionych do głosowania, co konserwatyści uznali za ryzykowne posunięcie.

edytuj Biografia

edytuj Wczesne lata życia i początki kariery politycznej

Był synem Edwarda Stanleya, 13. hrabiego Derby, i Charlotte Hornby, córki Geoffreya Hornby'ego. Wykształcenie odebrał w Eton College oraz w Christ Church na Uniwersytecie Oksfordzkim. W 1822 r. został wybrany do Izby Gmin jako reprezentant okręgu Stockbridge. Związany był wówczas ze stronnictwem wigów. Swoją pierwszą mowę wygłosił 30 marca 1824 r. podczas debaty nad Manchester Gas Light Bill. W latach 1826-1830 reprezentował okręg wyborczy Preston. Od 1831 r. był deputowanym z okręgu Windsor. Od 1832 r. reprezentował North Lancashire.

edytuj Minister

W 1830 r. został Głównym Sekretarzem Irlandii w wigowskim rządzie lorda Greya. W 1831 r. został członkiem ścisłego gabinetu. Odpowiadał za wprowadzenie w 1831 r. Irish Education Act. W 1833 r. objął stanowisko ministra wojny i kolonii, gdzie rozpoczął działania zmierzające do likwidacji niewolnictwa w Imperium Brytyjskim. W 1834 r. opuścił zarówno gabinet jak i partię wigów, kiedy rząd zaproponował likwidację Kościoła Irlandii. Po wystąpieniu z gabinetu założył własne stronnictwo, mieszczące się pomiędzy wigami a Partią Konserwatywną. Z biegiem czasu zaczął politycznie zbliżać się do stronnictwa torysów i wstąpił do ich stronnictwa w 1837 r. W 1841 r. wszedł w skład konserwatywnego gabinetu Roberta Peela, gdzie ponownie objął tekę ministra wojny i kolonii.

Zasiadając w Izbie Gmin przyszły premier nosił tytuł grzecznościowy "lorda Stanleya". W 1844 r. na podstawie Writ of Acceleration otrzymał jeden z tytułów ojca (barona Stanley of Bickerstaffe) i zasiadł w Izbie Lordów. W 1845 r. popadł w konflikt z premierem dla tle walki o zniesienie ustaw zbożowych i zrezygnował ze stanowiska ministra. Po zniesieniu ustaw w 1846 r. doszło do rozłamu w Partii Konserwatywnej i Stanley stanął na czele większości konserwatystów, którzy wycofali swoje poparcie dla premiera Peela. W 1851 r. odziedziczył po śmierci ojca tytuł 14. hrabiego Derby.

edytuj Premier

W 1852 r. Derby stanął na czele mniejszościowego gabinetu, znanego jako Who? Who? Ministry. Większość stanowisk zajęli w nim nieznani szerszemu gronu politycy. Tylko 3 z nich było członkami Tajnej Rady. Nazwa tego gabinetu wzięła się od tego, że stary książę Wellington, kiedy przedstawiano ministrów w Izbie Lordów, po wyczytaniu każdego nazwiska pytał sąsiadów Kto? Kto? ("Who? Who?"). Gabinet powstał w lutym, ale nie zdołał zebrać parlamentarnej większości i upadł jeszcze w grudniu tego samego roku.

Drugi rząd Derby'ego został sformowany w 1858 r. W tym okresie zmieniono system zarządu nad brytyjskimi Indiami, gdyż dotychczasowy system nie zdał egzaminu podczas powstania Sipajów. Zlikwidowano wówczas Brytyjską Kompanię Wschodnioindyjską i nadzorującą ją z ramienia rząd Radę Kontroli. Na ich miejsce powołano odpowiednio Radę Indii oraz Ministerstwo ds. Indii. Również ten rząd Derby'ego nie uzyskał większości parlamentarnej i upadł w 1859 r.

Derby ponownie stanął na czele rządu w 1866 r. W tym okresie przeprowadzono reformę wyborczą, która znacznie rozszerzyła krąg podmiotów uprawnionych do głosowania. Promotorem tej reformy był Kanclerz Skarbu Benjamin Disraeli. Wywołała ona jednak spór w łonie Partii Konserwatywnej, który zaowocował dymisją kilku ministrów.

edytuj Ostatnie lata

W 1868 r. Derby zrezygnował ze stanowiska premiera z powodu złego stanu zdrowia. Zmarł w 1869 r. Tytuł parowski odziedziczył jego najstarszy syn, Edward.

Lord Derby interesował się sportem, hazardem i literaturą klasyczną. Przetłumaczył na język angielski Iliadę Homera, używając białego wiersza.

edytuj Rodzna

21 marca 1825 r. poślubił Emmę Bootle-Wilbraham (zm. 26 kwietnia 1876), córkę Edwarda Bootle-Wilbrahama, 1. barona Skelmersdale, i Mary Taylor, córki Edwarda Taylora. Edward i Emma mieli razem dwóch synów i córkę:

Emma Charlotte Stanley (zm. 23 sierpnia 1928), żona Wellingtona Chetwynda-Talbota, miała dzieci
Edward Henry Stanley (21 lipca 1826 - 21 kwietnia 1893), 15. hrabia Derby
Frederick Arthur Stanley (15 stycznia 1841 - 14 czerwca 1908), 16. hrabia Derby

edytuj Gabinety lorda Derby'ego

edytuj Pierwszy gabinet, luty - grudzień 1852

Zobacz więcej w osobnym artykule: Pierwszy rząd lorda Derby.

edytuj Drugi gabinet, luty 1858 - czerwiec 1859

Zobacz więcej w osobnym artykule: Drugi rząd lorda Derby.

Zmiany

czerwiec 1858 r. - lord Stanley zastępuje lorda Ellenborough na stanowisku przewodniczącego Rady Kontroli, Edward Bulwer-Lytton zastępuje lorda Stanleya na stanowisku ministra kolonii
wrzesień 1858 r. - likwidacja Rady Kontroli, w jej miejsce powstaje Ministerstwo ds. Indii na czele z lordem Stanleyem
marzec 1859 r. - Thomas Sotheron-Estcourt zastępuje Spencera Horatio Walpole'a na stanowisku ministra spraw wewnętrznych

edytuj Trzeci gabinet, czerwiec 1866 - luty 1868

Zobacz więcej w osobnym artykule: Trzeci rząd lorda Derby.

Zmiany

marzec 1867 r. - książę Buckingham zastępuje lorda Carnarvona na stanowisku ministra kolonii, książę Marlborough zastępuje Buckinghama na stanowisku Lorda Przewodniczącego Rady, John Pakington zastępuje Jonathana Peela na stanowisku ministra wojny, Henry Lowry-Corry zastępuje Pakingtona na stanowisku pierwszego lorda Admiralicji, Stafford Northcote zastępuje lorda Cranborne'a na stanowisku ministra ds. Indii, książę Richmond zastępuje Northcote'a na stanowisku przewodniczącego Zarządu Handlu
maj 1867 r. - Gathorne Hardy zastępuje Spencera Horatio Walpole'a na stanowisku ministra spraw wewnętrznych, Walpole pozostaje w gabinecie jako minister bez teki, następcy Hardy'ego na stanowisku przewodniczącego Rady Praw Ubogich nie wchodzą w skład gabinetu