Estrogen.html



Estriol

Estradiol

Estron

Estrogeny - grupa hormonów płciowych do których zalicza się estradiol, estron i estriol. Estrogeny są nazywane hormonami żeńskimi i najważniejszą rolę odgrywają w organizmie kobiet, ale są też niezbędne dla mężczyzn - ich niedobór w jądrach może powodować bezpłodność.

edytuj Budowa chemiczna

Estrogeny są hormonami o budowie sterydowej. Są zaliczane do steroidów pochodnych estranu. Różnią się między sobą ilością i ustawieniem grup grup hydroksylowych.

edytuj Wydzielanie i wydalanie

Ich produkcja jest regulowana przez hormon folikulotropowy wydzielany przez przysadkę mózgową. Estrogeny są wytwarzane z cholesterolu jak wszystkie hormony steroidowe, a bezpośrednim substratem do ich syntezy przy użyciu aromatazy jest androstendion i testosteron. Synteza zachodzi w jajnikach oraz w niewielkim stopniu w innych tkankach: łożysku, tkance tłuszczowej, kościach, mózgu. Estron jest również wytwarzany przez adipocyty (komórki tkanki tłuszczowej). W osoczu występują w formie związanej z albuminą lub globuliną wiążącą steroidy płciowe (SSBG).

Po menopauzie czynność wydzielnicza jajników ustaje, co prowadzi do niedoborów estrogenów.

U mężczyzn estrogeny są w niewielkich ilościach produkowane przez jądra i korę nadnerczy.

Estrogeny są hydroksylowane w wątrobie i sprzęgane z kwasem glukuronowym, a następnie wydalane z żółcią i moczem. Część estrogenów wydalanych z żółcią jest następnie eliminowana z kałem, a część powtórnie wchłaniana w jelicie (krążenie wątrobowo-jelitowe).

edytuj Działanie

Estrogeny wpływają na wiele cech i funkcji organizmu, szczególnie kobiecego.

• W zakresie budowy ciała są odpowiedzialne za:
  • kształtowanie się żeńskich narządów płciowych w czasie rozwoju płodowego i po urodzeniu (I-rzędowe cechy płciowe),
  • rozwój drugorzędnych cech płciowych kobiecych,
  • kształtowanie się psychiki i popędu płciowego (III-rzędowe cechy płciowe).
• W zakresie procesów biochemicznych są odpowiedzialne za:
  • gospodarkę lipidową - zwiększają poziom "dobrego" cholesterolu HDL, a obniżają poziom "złego" cholesterolu LDL; zwiększają też wydalanie cholesterolu z żółcią;
  • gospodarkę wapniową - zwiększają odkładanie wapnia w kościach, zapobiegając osteoporozie;
  • zwiększanie przyswajania białek;
  • zwiększanie syntezy białek endogennych, np. białek wiążących hormony tarczycy i nadnerczy;
  • zwiększanie krzepliwości krwi;
  • przyrost i zwiększenie pobudliwości mięśni gładkich (macicy i jajowodów).

Wahania poziomów hormonów i temperatury ciała podczas cyklu menstruacyjnego

edytuj Fizjologiczna rola estrogenów

W trakcie cyklu miesiączkowego stężenie estradiolu zmienia się, co wywołuje określone efekty fizjologiczne:

• w fazie folikularnej cyklu miesiączkowego stymulują rozrost błony śluzowej macicy i odbudowę w niej naczyń krwionośnych;
• przygotowują błonę śluzową macicy na przyjęcie zapłodnionego jaja;
• pobudzają gruczoły śluzowe szyjki macicy do wydzielania śluzu;
• w fazie lutealnej cyklu miesiączkowego powodują rozrost endometrium i ułatwiają zagnieżdżenie jaja;
• kończą krwawienie miesiączkowe.

W trakcie krwawienia ich stężenie wzrasta, co prowadzi do wzrostu krzepliwości krwi i zakończenia krwawienia.

Nie mają wpływu na syntezę składników mleka.

Estradiol, na zasadzie sprzężenia zwrotnego hamuje wydzielanie FSH.

edytuj Mechanizm działania

Estrogeny wywierają swój wpływ na organizm poprzez łączenie się z odpowiednimi receptorami zlokalizowanymi wewnątrz komórek, w jądrze komórkowym. Pobudzenie tych receptorów przez estrogeny powoduje szereg zmian w funkcjonowaniu komórki, głównie pobudza ekspresję niektórych genów. Komórki zaopatrzone w receptor dla estrogenów znajdują się głównie w macicy, jajnikach, gruczołach sutkowych i pochwie.

edytuj Niedobór

Niedobór estrogenów jest powszechny u kobiet po menopauzie, ponieważ ich jajniki przestają syntetyzować te hormony. Niedobory występują też u młodych kobiet i są przyczyną licznych chorób metabolicznych.

edytuj Skutki niedoboru estrogenów

• zaburzenia miesiączkowania
• niepłodność
• zanik (lub ograniczone występowanie) II-rzędowych cech płciowych
  • męska sylwetka
  • hirsutyzm
  • obniżenie barwy głosu
• zanik III-rzędowych cech płciowych
• osteoporoza

edytuj Nadmiar

Nadmiar estrogenów występuje w schorzeniach związanych z nadmierną ich produkcją (np. nowotwory jajników) oraz podczas przyjmowania zbyt dużych dawek leków zawierających te hormony.

edytuj Skutki nadmiaru estrogenów

• zaburzenia miesiączkowania
• zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia zakrzepów i zatorów
• nadmierny przerost błony śluzowej macicy
• obrzęki, nadmierny zastój wody i jonów Na⁺
• przyrost masy ciała
• powiększenie piersi
• zaburzenia funkcji wątroby, kamica dróg żółciowych, żółtaczka
• napady migreny
• nudności, wymioty,złe samopoczucie

edytuj Zastosowanie w lecznictwie

Estrogeny naturalne i syntetyczne stosuje się w celu uzupełnienia niedoborów tych hormonów oraz w antykoncepcji hormonalnej.

edytuj Główne zastosowania

• niektóre zaburzenia miesiączkowania
• niedorozwój gonad
• niedoczynność jajników
• zapalenia atroficzne pochwy
• po operacyjnym usunięciu jajników
• hormonalna terapia zastępcza w łagodzeniu dolegliwości związanych z menopauzą

edytuj Pomocniczo

• jako składnik tabletek antykoncepcyjnych
• u mężczyzn w raku prostaty

edytuj Działania niepożądane

Występują przy źle dobranych dawkach leku i odpowiadają objawom nadmiaru estrogenów. Egzogenne estrogeny mogą też przyczyniać się do rozwoju nowotworów hormonozależnych.

Leków zawierających estrogeny nigdy nie wolno stosować w czasie ciąży gdyż mają udowodnione działanie teratogenne i embriotoksycznie. Nie należy ich również zażywać jeśli występują krwawienia z dróg rodnych, choroby wątroby, nadmierna krzepliwość krwi, nowotwory zależne od estrogenów.

edytuj Bibliografia

Janiec Waldemar (red.), Kompendium farmakologii Wydanie II, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3589-9

Przeczytaj zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych w Wikipedii!